దుర్గాబాయి దేశముఖ్: స్వాతంత్ర్య సమర యోధురాలు, సామాజిక సంస్కర్త Durgabai Deshmukh in Telugu
భారత స్వాతంత్ర్య సమరంలో మహిళల పాత్ర అనన్యమైనది. ఆ సమరంలో దేశభక్తిని రగిలించిన, సామాజిక సంస్కరణలకు కృషి చేసిన మహనీయురాళ్లలో దుర్గాబాయి దేశముఖ్ ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి. ఆమె జీవితం, సంఘర్షణలు, దేశభక్తి, సామాజిక సేవలు ఒక తరం మొత్తానికి స్ఫూర్తిదాయకంగా నిలిచాయి. ఆమె జీవిత విశేషాలు, స్వాతంత్ర్య సమరంలో ఆమె పోరాటం, సామాజిక సంస్కరణల కోసం చేసిన కృషి ఈ వ్యాసంలో వివరించబడింది.
బాల్యం మరియు విద్య
1909 జూలై 15న ఆంధ్రప్రదేశ్లోని రాజమండ్రిలో మధ్యతరగతి కుటుంబంలో కృష్ణవేణమ్మ, రామారావు దంపతులకు దుర్గాబాయి జన్మించారు. బాల్యం నుండే ఆమె ప్రతిభాపాటవాలను కనబరిచారు. కేవలం పది సంవత్సరాల వయసులో హిందీలో పాండిత్యం సంపాదించి, రాజమండ్రిలో బాలికా హిందీ పాఠశాలను స్థాపించి అన్ని వయసుల వారికి విద్యాబోధన చేసారు. ఈ చిన్న వయసులోనే ఆమె సామాజిక సేవా దృక్పథం స్పష్టంగా కనిపించింది.
ఆమె విద్యాభ్యాసం కూడా అసాధారణమైనది. బెనారస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి మెట్రిక్యులేషన్, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం నుండి రాజకీయ శాస్త్రంలో ఎం.ఏ., 1942లో ఎల్.ఎల్.బి. పూర్తి చొన్నారు. స్వాతంత్ర్య సమరంలో పాల్గొంటూనే విద్యాభ్యాసాన్ని కొనసాగించడం ఆమె సంకల్ప శక్తికి నిదర్శనం. న్యాయశాస్త్రం అభ్యసించిన తర్వాత మద్రాసు హైకోర్టు వద్ద న్యాయవాదిగా సాధన ప్రారంభించారు, ప్రఖ్యాత క్రిమినల్ లాయర్గా పేరు గడించారు.
సామాజిక సంస్కరణలు మరియు ఆంధ్ర మహిళా సభ
దుర్గాబాయి దేశముఖ్ స్వాతంత్ర్య సమర యోధురాలిగా మాత్రమే కాక, సామాజిక సంస్కర్తగా కూడా అద్భుతమైన కృషి చేశారు. మహిళల సాధికారత, విద్య, సామాజిక సంక్షేమం కోసం ఆమె చేసిన పనులు ఆమెను ‘సామాజిక సర్వీస్ మదర్’గా పిలిపించాయి. 1937లో చెన్నైలో ఆంధ్ర మహిళా సభను స్థాపించారు, ఇది మహిళల విద్య, ఆరోగ్యం, సామాజిక అభివృద్ధికి ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది. 1941లో ‘ఆంధ్ర మహిళ’ పత్రికను స్థాపించి, సంపాదకత్వ బాధ్యతలను నిర్వహించారు. 1958లో హైదరాబాదులో మరో ఆంధ్ర మహిళా సభను స్థాపించారు.
ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో మహిళల కోసం వసతిగృహం ఏర్పాటు చేయడంతో పాటు, రాష్ట్రవ్యాప్తంగా కళాశాలలు, నర్సింగ్ హోమ్లు, వృత్తి విద్యా కేంద్రాలను నెలకొల్పారు. 1937లో ‘లిటిల్ లేడీస్ ఆఫ్ బృందావన్’ అనే బాల సంఘాన్ని ప్రారంభించి, యువతలో సామాజిక చైతన్యాన్ని పెంపొందించారు. ఆమె స్థాపించిన సంస్థలు మహిళలకు విద్య, ఆర్థిక స్వావలంబన, సామాజిక హక్కులను అందించడంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి.
రాజ్యాంగ సభలో ఆమె పాత్ర
దుర్గాబాయి దేశముఖ్ రాజ్యాంగ సభలో మహిళల హక్కులు, సామాజిక న్యాయం, విద్యా సంస్కరణలపై గట్టిగా పోరాడారు. ఆమె సమర్పించిన సవరణలలో ఎక్కువ భాగం మహిళల సమానత్వం, విద్యా అవకాశాలు, సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గాల ఉద్ధరణపై కేంద్రీకృతమై ఉండేవి. ఆమె స్పష్టమైన వాదనలు, తర్కబద్ధమైన విశ్లేషణలు రాజ్యాంగ నిర్మాణంలో కీలకమైన మార్పులకు దోహదపడ్డాయి. మహిళలకు సమాన హక్కులు, ఆస్తి హక్కులు, విద్యా హక్కులపై ఆమె చేసిన ప్రతిపాదనలు భారత రాజ్యాంగంలో చోటు చేసుకున్నాయి. ఆమె రాజ్యాంగ సభలో చేసిన కృషి ఆమె న్యాయవాదిగా, సామాజిక సంస్కర్తగా ఉన్న నైపుణ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
ఆమె రాజ్యాంగ సభలో అంబేద్కర్, నెహ్రూ, రాజేంద్ర ప్రసాద్ వంటి గొప్ప నాయకులతో కలిసి పనిచేస్తూ, భారత రాజ్యాంగాన్ని సమతుల్యమైన, సమగ్రమైన దస్తావేజుగా రూపొందించడంలో తన వంతు పాత్ర పోషించారు. ఆమె వాదనలు కేవలం మహిళల హక్కులకే పరిమితం కాక, దేశంలోని అన్ని వర్గాల ప్రజల సంక్షేమానికి సంబంధించినవి. ఈ కారణంగా ఆమెను ‘రాజ్యాంగ సభలో మహిళా గొంతు’గా పిలిచేవారు.
సామాజిక సంఘర్షణలు మరియు సవాళ్లు
దుర్గాబాయి జీవితంలో సంఘర్షణలు అనేకం. బాల్య వివాహం, సామాజిక ఆచారాలకు వ్యతిరేకంగా నిలబడటం ఒక ఎత్తైతే, స్వాతంత్ర్య సమరంలో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆమెను అనేకసార్లు అరెస్టు చేసింది. ఆమె ధైర్యం, దృఢ సంకల్పం ఆమెను జైలు గోడల మధ్య కూడా ఆపలేదు. జైలులో ఉన్న సమయంలో కూడా ఆమె సహ ఖైదీలకు విద్యను అందించడం, వారిలో దేశభక్తిని రగిలించడం చేసేవారు.
ఆమె వారసత్వం
దుర్గాబాయి దేశముఖ్ వారసత్వం కేవలం ఆమె స్థాపించిన సంస్థలకు లేదా ఆమె రాజ్యాంగ సభలో చేసిన కృషికి మాత్రమే పరిమితం కాదు. ఆమె జీవితం ఒక సామాజిక, రాజకీయ, ఆధ్యాత్మిక ఉద్యమంగా నిలిచింది, ఇది దేశభక్తి, సామాజిక సంస్కరణ, మహిళా సాధికారతలను సమన్వయం చేసింది. ఆమె స్థాపించిన ఆంధ్ర మహిళా సభ ఇప్పటికీ మహిళలకు విద్య, ఆరోగ్యం, ఆర్థిక స్వావలంబన అందించడంలో ముందంజలో ఉంది. ఈ సంస్థ ద్వారా లెక్కలేనన్ని మహిళలు తమ జీవితాలను మెరుగుపరచుకున్నారు, స్వతంత్రంగా జీవించే శక్తిని పొందారు.
ఆమె జీవితం యువతకు, ముఖ్యంగా మహిళలకు, సమాజంలో మార్పు తీసుకురాగల సామర్థ్యం ఉందని నిరూపించింది. ఆమె చేసిన పనులు, ఆమె ఎదుర్కొన్న సవాళ్లు, ఆమె సాధించిన విజయాలు ఒక సామాన్య వ్యక్తి కూడా సమాజాన్ని, దేశాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేయగలడో చూపిస్తాయి. ఆమె జీవితం ఒక దీపస్తంభంగా నిలిచి, రాబోయే తరాలకు మార్గదర్శనం చేస్తోంది.
దేశభక్తిని రగిలించే స్ఫూర్తి
దుర్గాబాయి దేశముఖ్ జీవితం దేశభక్తిని రగిలించే అనేక సంఘటనలతో నిండి ఉంది. ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో ఆమె పరిచయం చేసిన ధైర్యం, గాంధీజీ స్వరాజ్య నిధికి బంగారు గాజులను దానం చేసిన త్యాగం, జైలు శిక్షలను ఎదుర్కొన్న నిర్భీతి—ఇవన్నీ ఆమె దేశం పట్ల అచంచలమైన భక్తిని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఆమె జీవితంలో ఒక ప్రముఖ సంఘటన ఏమిటంటే, కాకినాడ కాంగ్రెస్ సమావేశంలో గాంధీజీ సవాలును స్వీకరించి, 5000 రూపాయలను సేకరించి సమర్పించడం. ఈ సంఘటన ఆమె నాయకత్వ లక్షణాలను, దేశభక్తిని స్పష్టంగా చాటింది.
ఆమె దేశభక్తి కేవలం స్వాతంత్ర్య సమరంలో పాల్గొనడానికి పరిమితం కాలేదు. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత ఆమె రాజ్యాంగ సభలో, ప్రణాళికా సంఘంలో, సామాజిక సంస్కరణలలో చేసిన కృషి దేశ నిర్మాణంలో ఆమె నిబద్ధతను చూపిస్తుంది. ఆమె జీవితం దేశభక్తి అంటే కేవలం యుద్ధం చేయడం లేదా జైలుకు వెళ్లడం మాత్రమే కాదు, సమాజాన్ని ఉద్ధరించడం, అణగారిన వర్గాలకు న్యాయం చేయడం కూడా అని నిరూపించింది.
సమకాలీన ప్రాముఖ్యత
దుర్గాబాయి దేశముఖ్ జీవితం ఈ రోజు కూడా అత్యంత ప్రస్తుతమైనది. ఆమె మహిళల సాధికారత కోసం, సామాజిక న్యాయం కోసం చేసిన కృషి ఈ రోజు సమాజంలో ఇంకా కొనసాగుతున్న లింగ వివక్ష, కుల వివక్ష వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొనేందుకు స్ఫూర్తినిస్తుంది. ఆమె స్థాపించిన ఆంధ్ర మహిళా సభలు ఇప్పటికీ మహిళలకు విద్య, వృత్తి శిక్షణ, ఆరోగ్య సేవలను అందిస్తూ, ఆమె ఆశయాలను కొనసాగిస్తున్నాయి.
ఆమె జీవితం యువతకు ఒక ముఖ్యమైన పాఠాన్ని అందిస్తుంది—సంకల్పం, కృషి, దేశభక్తి ఉంటే ఎలాంటి అడ్డంకులనైనా అధిగమించవచ్చు. ఆమె జీవితం ఒక సామాన్య మహిళ ఎలా అసాధారణ విజయాలను సాధించగలదో, దేశం కోసం, సమాజం కోసం ఎలా త్యాగం చేయగలదో చూపిస్తుంది.
దుర్గాబాయి దేశముఖ్ జీవితం ఒక స్ఫూర్తిదాయక కావ్యం, ఒక దేశభక్తి గాథ, ఒక సామాజిక సంస్కరణ ఉద్యమం. బాల్య వివాహ సంఘర్షణ నుండి స్వాతంత్ర్య సమర యోధురాలిగా, రాజ్యాంగ నిర్మాతగా, సామాజిక సంస్కర్తగా ఆమె సాధించిన విజయాలు భారత చరిత్రలో ఒక శాశ్వత స్థానాన్ని సంపాదించాయి. ఆమె స్థాపించిన ఆంధ్ర మహిళా సభ, ఆమె రాజ్యాంగ సభలో చేసిన సవరణలు, ఆమె దేశభక్తి, సామాజిక సేవలు ఈ రోజు కూడా మనలో దేశభక్తిని, సామాజిక చైతన్యాన్ని రగిలిస్తాయి.
1981లో ఆమె పరమపదించినప్పటికీ, ఆమె ఆశయాలు, ఆమె స్ఫూర్తి ఇప్పటికీ జీవించి ఉన్నాయి. ఆమె జీవితం ఒక సందేశాన్ని ఇస్తుంది. దేశం కోసం, సమాజం కోసం, మానవత్వం కోసం కృషి చేయడం ద్వారా మనం చరిత్రను తిరగరాయవచ్చు. దుర్గాబాయి దేశముఖ్ జీవితం ఒక దీపం, ఇది దేశభక్తి, సామాజిక న్యాయం, మహిళా సాధికారతలో మార్గాన్ని ప్రకాశవంతం చేస్తుంది.
మరిన్ని ఆసక్తికరమైన కథానాలకోసం మా Whats app Channel లో ఇప్పుడే చేరండి.
